Maaş pazarlığı yaparken herkes brüt rakama bakar. Oysa toplam kazancın önemli bir kısmı bordroda görünmez. Özel sağlık sigortası, bireysel emeklilik katkısı, yemek ve ulaşım desteği, eğitim bütçesi... Bunların hepsi cebinizde kalan paraya doğrudan etki eder. İki iş teklifi arasında karar vermek üzereyseniz ya da mevcut işinizde nelerden yararlanmadığınızı bilmiyorsanız, düzgün bir işveren vantajları değerlendirmesi yapmak en hızlı kazancı sağlayan adımlardan biridir. Çünkü burada tasarruf etmek için harcamanızı kısmanız gerekmez; sadece hakkınız olanı kullanmanız yeterlidir.
Değerlendirme, listeleme ile başlar. Çoğu çalışan yan haklarının yarısını hatırlamaz. İnsan kaynaklarından güncel yan hak dokümanını, poliçe özetini ve varsa iç yönergeleri isteyin. Sonra şu başlıkları tek tek doldurun:
Bu envanteri hazırladığınızda çoğu zaman en az bir "kullanılmayan hak" bulursunuz. Eğitim bütçesi yılda bir kez sıfırlanır ve kimse hatırlatmaz. Diş tedavisi limiti kullanılmadan yıl kapanır. Bunlar sessiz kayıplardır.
Karşılaştırma yapabilmek için her hakkı yıllık TL değerine dönüştürmek gerekir. Mantık basit: "Bu hak olmasaydı cebimden ne çıkardı?"
| Yan hak | Değerleme yöntemi |
|---|---|
| Sağlık sigortası | Aynı kapsamı bireysel alsanız ödeyeceğiniz yıllık prim |
| Emeklilik katkısı | Brüt maaş × katkı oranı × 12 |
| Yemek kartı | Günlük tutar × çalışma günü sayısı |
| Ulaşım / servis | Aylık abonman veya yakıt+otopark maliyeti × 12 |
| Eğitim bütçesi | Gerçekten kullanacağınız kısmın piyasa fiyatı |
| Ek izin günü | Günlük net maaş × ek gün sayısı |
Burada bir uyarı: kullanmayacağınız hakkı tam değerle saymayın. Şehir merkezinde oturuyorsanız servis hizmetinin size değeri düşüktür; buna karşılık uzun mesafe gidip geliyorsanız çok yüksektir. Ulaşım giderlerini toplu taşıma ve özel araç ekseninde hesaplamayı ele aldığımız yaklaşım tam burada işe yarar. Aynı şekilde spor salonu üyeliğini zaten kullanmıyorsanız o kalemi sıfır yazın.
Sağlık sigortasında rakam değil kapsam belirleyici. Anlaşmalı kurum listesi, ayakta tedavi limiti, bekleme süreleri ve mevcut bir rahatsızlığın kapsam dışı bırakılıp bırakılmadığı sorulmalı. Aile fertlerini eklemek mümkünse ek prim tutarını öğrenin; bireysel poliçeden neredeyse her zaman daha ucuz olur. Hangi teminatların gerçekten gerekli olduğunu tartışırken sigorta türlerini değerlendirme yaklaşımını aynen uygulayabilirsiniz: fiyat değil, karşılaşma olasılığı yüksek riskler önemlidir.
Emeklilik tarafında üç soru kritik:
Emeklilik ürünlerini kendi başına seçme kararını ayrıntılı ele aldığımız yerde olduğu gibi, burada da temel ilke aynı: uzun vade, düşük gider kesintisi ve düzenlilik.
Yan haklar bir kez öğrenilip bırakılacak konu değil. Basit bir yıllık ritim kurun: