Ulaşım, kira ve gıdadan sonra bütçenin en büyük kalemidir. Ama çoğu kişi bu gideri yalnızca benzin fişleriyle ölçer. Oysa araç sahipliği, gösterge panelinde görünmeyen onlarca küçük ödemeden oluşur. Doğru bir ulaşım masrafı karşılaştırması yapmak için iki tarafı da aynı terazide tartmanız gerekir: özel aracın tüm sabit ve değişken kalemleri karşısında toplu taşımanın bilet, abonman ve tamamlayıcı harcamaları.
Aracın maliyeti, satın alma anında bitmez. Aylık gider tablosuna şu kalemlerin tamamı girmelidir:
Bu kalemleri tek tek bilmiyorsanız, üç aylık banka ve kredi kartı hareketlerinizi tarayın. Günlük gider takibi yapan biri için bu iş yirmi dakika sürer; hiç kayıt tutmayan biri için ise ilk adım kayıt tutmaya başlamaktır.
Toplu taşımayı sadece abonman ücretiyle hesaplamak da yanıltıcıdır. Gerçek tablo şunları içerir:
Buna karşılık toplu taşımada kazandığınız kalemler de var: park stresi yok, ceza riski yok, yolda kitap okuma veya iş yapma imkânı var. Bunların parasal karşılığı kişiye göre değişir; ama tabloya not düşün.
İki seçeneği kıyaslamanın en temiz yolu tek bir sayıya indirmektir:
Kilometre başı maliyet = (Aylık sabit giderler + Aylık değişken giderler) ÷ Aylık kilometre
Aynı formülü toplu taşıma için de uygulayın: aylık toplam ulaşım ödemesini, o ay kat ettiğiniz mesafeye bölün. Aşağıdaki gibi bir tablo, karar anında çok işe yarar. Sütunlardaki değerleri kendi faturalarınızla doldurun.
| Kalem | Özel araç (aylık) | Toplu taşıma (aylık) |
|---|---|---|
| Sabit ödeme (taksit / abonman) | ……… | ……… |
| Değer kaybı | ……… | — |
| Sigorta + vergi | ……… | — |
| Yakıt / ek biletler | ……… | ……… |
| Bakım + onarım fonu | ……… | — |
| Otopark, geçiş ücreti | ……… | — |
| Taksi / kiralama | ……… | ……… |
| Toplam | ……… | ……… |
Genel eğilim şudur: kilometre arttıkça aracın kilometre başı maliyeti düşer, çünkü sabit giderler daha çok mesafeye yayılır. Az kilometre yapan biri için araç, en pahalı ulaşım biçimidir. Yılda çok az yol yapıyorsanız, sabit giderleriniz her kilometreyi lüks hâline getirir.
Karar ikili olmak zorunda değil. Uygulanabilir ara modeller: